Powrót do indeksu wiadomości
2016-11-16

Artykuł prof. Leszka Balcerowicza: "Więcej praw - mniej wolności - mniej dobrobytu"

Więcej praw - mniej wolności - mniej dobrobytu


Niewiele jest pojęć tak popularnych i tak nadużywanych, jak pojęcie praw (uprawnień, ang. rights). Są po temu trzy główne powody. Po pierwsze, ze swej istoty pojęcie praw odnosi się do czegoś pożądanego; prawo, by być karanym, to sprzeczność sama w sobie. Po drugie, ludzie często zapominają, że prawa pociągają za sobą zwykle obowiązki, w przeciwnym razie są po prostu pustą dekoracją. Po trzecie, we współczesnym użyciu tego słowa, „prawa” odnoszą się do dwóch całkiem różnych stanów rzeczy, często mylonych z powodu nazywania ich tym samym słowem. Na tej właśnie kwestii skupię się w dalszych rozważaniach.

Do XIX w. „prawa” oznaczały zwykle „wolności”, czyli „prawa wolnościowe”. Rozwijający się ruch socjalistyczny wprowadził rozróżnienie na prawa „negatywne” i „pozytywne”. Te pierwsze to wolności jednostki. Określane są jako negatywne, ponieważ by zaistnieć, nie wymagają żadnych działań rządu (ani związanych z tym wydatków publicznych). Wymagają jedynie, by państwo pozostawiło ludzi w spokoju. Oczywiście taki stan jest w praktyce niezwykle trudno uzyskać i utrzymać. Nie należy mylić pojęciowej prostoty wolności jednostki z łatwością ich realizacji w rzeczywistym świecie.

Z kolei prawa pozytywne z definicji wymagają dostarczania przez państwo określonych dóbr posiadaczom tych praw. Zdecydowanie najważniejsze z praw pozytywnych pod względem praktycznych konsekwencji są prawa socjalne. Służyły one do uzasadnienia, albo wręcz do promocji samej idei (empirycznie trudno rozróżnić te role). Wspomniane konsekwencje przybrały postać transferów socjalnych finansowanych przez podatki. Świadczenia te to wypłaty w gotówce (np. emerytury w systemie repartycyjnym, zasiłki dla bezrobotnych), czy „bezpłatne” usługi zdrowotne i edukacyjne. Razem składają się one na państwo socjalne.

Dalsza część tekstu dostępna jest w załączniku.

 

Tekst pochodzi z czasopisma "Ruch prawniczy, ekonomiczny i socjologiczny" (vol 78, nr 3, 2016). Zachęcamy do zapoznania się z nim w wersji elektronicznej.

 

 

POBIERZ: